Słowiański kalendarz i święta

Dawny rytm roku łatwiej poczuć, gdy spojrzymy na to, co trzeba było zrobić w polu i przy domu. Kiedy zacząć siew? Kiedy zbierać plony? Co odłożyć na zimę? W dawnym wpisie o słowiańskim kalendarzu właśnie ten związek świętowania z przyrodą przyciągał mnie najbardziej.

Kochanowski uchwycił tę atmosferę w Pieśni świętojańskiej o Sobótce. Przypomniał słowami Panny I, że święto i odpoczynek też należą do porządku roku. Pieśń świętojańska o Sobótce.

Dzieci, rady mej słuchajcie,
Ojcowski rząd zachowajcie:
Święto niechaj świętem będzie,
Tak bywało przed tym wszędzie.

Jan Kochanowski, Pieśń świętojańska o Sobótce, Panna I

Rok w ruchu

Wiosna to powrót do ziemi, lato to dojrzewanie i zbieranie plonów, jesień to zapasy i pamięć o zmarłych, zima to czuwanie przy ogniu i czekanie na powrót światła. To dobry sposób, żeby patrzeć na koło świąt, zwłaszcza kiedy szukamy związku między obrzędem a tym, co dzieje się tuż za oknem.

We współczesnych kalendarzach rodzimowierczych znajdziemy między innymi Jare Gody w pobliżu równonocy wiosennej, Noc Kupały przy przesileniu letnim oraz obchody Dziadów. Daty zależą od wspólnoty i sposobu obchodzenia święta. Takie koło porządkuje dzisiejszą praktykę i pokazuje jedną z interpretacji dawnych zwyczajów. Przykład współczesnego kalendarza obrzędowego Rodzimej Wiary.

Koło Roku z Hermesa

Dla porównania sięgnęłam do Koła Roku z naszego Hermesa. Na tym współczesnym kole ośmiu sabatów też widać, jak zmieniają się światło i rytm przyrody. Obok słowiańskich obchodów można tu zobaczyć inną tradycję świętowania tych samych przełomów roku.

Przyroda w nazwach miesięcy

W archiwalnym tekście wracałam też do nazw, które same przywołują obraz danej pory. Lipiec pachnie kwitnącą lipą, sierpień kojarzy się z sierpem, wrzesień z wrzosem, a listopad z opadającymi liśćmi. Nawet bez dokładnej daty łatwo się zorientować, gdzie na kole roku jesteśmy.

Lektura z archiwum

Punktem wyjścia dla tego wpisu były Tajemnice Słowian Leszka Mateli. To zaproszenie do lektury o świętach, obrzędach i miejscach, którym przypisywano znaczenie. Można zacząć od opowieści o porach roku i sprawdzić, które zwyczaje rozpoznajemy jeszcze we własnym domu.

(Archiwum Księgarni Alchemik. Pierwotna publikacja 27 lutego 2013 roku.)